งบการเงินคืออะไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง

งบการเงินคืออะไร และทำไมเจ้าของบริษัทต้องอ่านเอง

งบการเงินคือรายงานที่สรุปฐานะ ผลการดำเนินงาน และการเคลื่อนไหวของเงินของกิจการในรอบบัญชีหนึ่ง ๆ สำหรับเจ้าของ SME มันไม่ใช่เอกสารที่เซ็นเพื่อส่งราชการเท่านั้น แต่เป็นภาพรวมที่ใช้ตอบคำถามว่า บริษัทหาเงินได้จริงหรือไม่ มีภาระหนี้เท่าไร และเงินพอเดินกิจการหรือเปล่า

ตัวเลขจะมีประโยชน์เมื่อเทียบกับปีก่อน งวดก่อน หรือแผนที่ตั้งไว้ เช่น ยอดขายเพิ่มแต่ลูกหนี้การค้าเพิ่มเร็วกว่ายอดขาย อาจหมายถึงขายได้แต่เก็บเงินช้าลง การคุยกับนักบัญชีจากคำถามธุรกิจเช่นนี้จะได้คำตอบที่นำไปตัดสินใจได้มากกว่าถามเพียงว่ากำไรเท่าไร

งบการเงินชุดหนึ่งประกอบด้วยอะไรบ้าง

รูปแบบและรายละเอียดของงบขึ้นกับมาตรฐานที่กิจการใช้ แต่คู่มือกรมพัฒนาธุรกิจการค้าระบุองค์ประกอบหลัก ได้แก่ งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุนหรืองบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของผู้ถือหุ้น หมายเหตุประกอบงบการเงิน และข้อมูลเปรียบเทียบของปีก่อน

หลายกิจการจะมีงบกระแสเงินสดด้วย ซึ่งช่วยอธิบายว่าเงินสดเข้าออกจากการดำเนินงาน การลงทุน และการจัดหาเงินอย่างไร อย่าอ่านเพียงหน้าแรกแล้วข้ามหมายเหตุ เพราะนโยบายบัญชี รายการกับบุคคลที่เกี่ยวข้องกัน และภาระผูกพันมักอยู่ในส่วนนั้น

• งบแสดงฐานะการเงิน: ณ วันสิ้นงวด บริษัทมีสินทรัพย์ หนี้ และทุนเท่าไร
• งบกำไรขาดทุน: รอบปีนั้นรายได้ ค่าใช้จ่าย และกำไรหรือขาดทุนเป็นอย่างไร
• งบกระแสเงินสด: กำไรแปลงเป็นเงินสดได้หรือไม่
• หมายเหตุประกอบงบ: ที่มา นโยบาย และความเสี่ยงที่ยอดรวมบนหน้างบไม่บอก

แต่ละงบช่วยตอบคำถามตัดสินใจอะไร

ถ้ากำลังตัดสินใจรับงานใหญ่หรือซื้อเครื่องจักร ให้เริ่มจากงบแสดงฐานะการเงินเพื่อดูเงินสด หนี้ระยะสั้น และทุนหมุนเวียน แล้วอ่านงบกระแสเงินสดเพื่อดูความสามารถจ่ายเงินจริง ไม่ควรใช้กำไรสุทธิเพียงตัวเดียวเป็นคำตอบ

ถ้าต้องการปรับราคา ลดต้นทุน หรือให้คอมมิชชันทีมขาย ให้ดูงบกำไรขาดทุนแยกตามแนวโน้มรายได้ ต้นทุนขาย และค่าใช้จ่ายในการขาย ส่วนการจะจ่ายเงินปันผลหรือเพิ่มทุนควรดูงบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของผู้ถือหุ้นควบคู่กับข้อจำกัดตามกฎหมายและเอกสารบริษัท

ใครจัดทำ ตรวจสอบ และรับผิดชอบงบการเงิน

ผู้ทำบัญชีจัดทำบัญชีจากเอกสารและรายการของกิจการ ส่วนผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจสอบและแสดงความเห็นต่องบตามขอบเขตงาน ทั้งสองบทบาทไม่แทนกัน เจ้าของและกรรมการจึงต้องส่งเอกสารให้ครบ ตอบข้อซักถาม และทบทวนความสมเหตุสมผลก่อนลงนาม

การไม่มีรายได้ไม่ทำให้บริษัทหยุดหน้าที่อัตโนมัติ เพราะยังอาจมีเงินทุน ค่าใช้จ่าย หรือภาระคงค้างอยู่ ควรหารือผู้ทำบัญชีตั้งแต่ต้นรอบว่ากิจการยังมีรายการใด และจัดเตรียมเอกสารตามจริง

กำหนดการยื่น: แยกหน้าที่ต่อ DBD และกรมสรรพากร

การนำส่งงบต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและการยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคลเป็นคนละกระบวนการ อย่าคิดว่ายื่นอย่างหนึ่งแล้วอีกอย่างเสร็จไปด้วยกัน กำหนดของ DBD ขึ้นกับประเภทนิติบุคคลและการประชุมอนุมัติงบ ขณะที่กรมสรรพากรกำหนดให้ ภ.ง.ด.50 สำหรับผู้มีหน้าที่เสียภาษีจากกำไรสุทธิยื่นภายใน 150 วันนับแต่วันสุดท้ายของรอบบัญชี

เพราะวันครบกำหนดอาจเปลี่ยนตามรูปแบบการยื่นหรือประกาศเฉพาะช่วงเวลา ให้กำหนดปฏิทินงานกับสำนักงานบัญชีตั้งแต่ก่อนปิดปี และตรวจข้อมูลล่าสุดจาก DBD กับกรมสรรพากรทุกครั้ง หากเอกสารยังไม่พร้อม อย่ารอจนถึงสัปดาห์สุดท้าย