ผู้ทำบัญชีกับผู้สอบบัญชี ต่างกันยังไง

ผู้ทำบัญชีกับผู้สอบบัญชีทำงานคนละช่วง

ผู้ทำบัญชีดูแลการรวบรวมเอกสาร วิเคราะห์รายการ และบันทึกบัญชีของกิจการระหว่างรอบระยะเวลาบัญชี ส่วนผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ตรวจสอบหลักฐานและงบการเงิน แล้วแสดงความเห็นตามมาตรฐานการสอบบัญชี ทั้งสองบทบาทจึงใช้ข้อมูลชุดเดียวกัน แต่มีหน้าที่และความรับผิดชอบคนละแบบ

คำว่า ‘ผู้ทำบัญชี’ ไม่ได้หมายถึงพนักงานที่คีย์ข้อมูลทุกคนโดยอัตโนมัติ แต่หมายถึงผู้ที่กิจการจัดให้รับผิดชอบการทำบัญชีตามคุณสมบัติที่กฎหมายกำหนด รายละเอียดควรตรวจสอบกับ บทความเรื่องการขึ้นทะเบียนผู้ทำบัญชี

• ผู้ทำบัญชี: จัดทำและบันทึกรายการจากเอกสารของกิจการ
• ผู้สอบบัญชี: ตรวจสอบความน่าเชื่อถือของงบการเงินและหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
• ผู้บริหารและกรรมการ: ยังคงรับผิดชอบข้อมูลและการตัดสินใจของกิจการ

ทำไมต้องแยกผู้ทำบัญชีกับผู้สอบบัญชี

การตรวจสอบต้องอาศัยความเป็นอิสระ ผู้สอบบัญชีจึงต้องประเมินความสัมพันธ์ ผลประโยชน์ และบริการอื่นที่อาจทำให้การใช้ดุลยพินิจถูกกระทบ การให้คนเดียวกันจัดทำรายการแล้วตรวจรับรองงานของตัวเองอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านความเป็นอิสระ จึงไม่ควรสรุปจากคำว่า ‘สำนักงานเดียวกัน’ เพียงอย่างเดียวว่าทำได้หรือไม่ได้

ก่อนเผยแพร่หรือใช้เป็นแนวทางกับกรณีจริง ให้ตรวจข้อกำหนดความเป็นอิสระและจรรยาบรรณของสภาวิชาชีพบัญชี รวมถึงข้อเท็จจริงของกิจการนั้นโดยตรง

บริษัทต้องมีผู้สอบบัญชีแบบไหน

บริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนจำกัดทุกขนาดต้องใช้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) รับรองงบการเงินเสมอ ไม่มีข้อยกเว้นตามขนาดธุรกิจ ส่วนผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA) รับรองบัญชีได้เฉพาะห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็กที่เข้าเงื่อนไขทุนจดทะเบียน สินทรัพย์รวม และรายได้รวมตามที่กรมสรรพากรกำหนดเท่านั้น บทความ CPA คืออะไร อธิบายความแตกต่างและจุดที่ต้องตรวจสอบต่อ

ตัวเลขเกณฑ์ทุน/สินทรัพย์/รายได้ที่ใช้แบ่งว่าห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลรายใด 'ขนาดเล็ก' พอให้ TA รับรองได้ อาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ จึงควรตรวจสอบตัวเลขล่าสุดกับกรมสรรพากรก่อนตัดสินใจ ไม่ใช่ใช้ตัวเลขจากบทความเก่าหรือกรณีของกิจการอื่นทันที

จ้างสำนักงานบัญชีแล้วต้องหาผู้สอบบัญชีเองไหม

สำนักงานบัญชีอาจรับทำหน้าที่ผู้ทำบัญชีและช่วยประสานงานผู้สอบบัญชีให้ได้ แต่ผู้สอบบัญชีต้องรับงานและใช้ดุลยพินิจในฐานะผู้สอบบัญชีอย่างเป็นอิสระ เจ้าของกิจการควรขอชื่อและสถานะผู้รับงานให้ชัด รวมถึงตกลงขอบเขตงานและเอกสารที่ต้องส่ง

หากต้องการวางแผนปิดงบ สามารถดูบริการ ปิดงบและประสานงานผู้สอบบัญชี แล้วสอบถามว่าผู้สอบบัญชีเป็นบุคคลใดและมีคุณสมบัติตรงกับกิจการหรือไม่

เช็กก่อนจ้างให้เห็นว่าใครรับผิดชอบอะไร

ขอให้สำนักงานบัญชีระบุผู้ทำบัญชี ผู้ประสานงาน และผู้สอบบัญชีแยกกัน ตรวจหลักฐานการขึ้นทะเบียนหรือใบอนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และถามว่าใครเป็นผู้ลงนามในรายงานผู้สอบบัญชี การแยกชื่อและหน้าที่ตั้งแต่ต้นช่วยลดความเข้าใจผิดตอนปิดงบ

เก็บประเด็นที่ยังไม่แน่ใจไว้เป็นรายการสอบถาม และให้ผู้รับผิดชอบยืนยันจากเอกสารหรือแหล่งทางการก่อนสรุป ไม่ควรอาศัยคำบอกเล่าหรือข้อมูลจากกิจการอื่นแทนข้อเท็จจริงของกิจการนี้.

• ขอบเขตงานทำบัญชีและงานสอบบัญชี
• รายการเอกสารและกำหนดส่งงานของกิจการ
• ผู้ติดต่อหลักและผู้มีอำนาจตัดสินใจในแต่ละงาน

เช็กลิสต์เอกสารก่อนส่งให้ผู้สอบบัญชี

จัดชุดเอกสารตามหมวดที่ผู้สอบบัญชีใช้วิเคราะห์ เช่น งบทดลอง บัญชีแยกประเภท รายละเอียดลูกหนี้เจ้าหนี้ รายการธนาคาร สินค้าคงเหลือ สินทรัพย์ สัญญาสำคัญ และเอกสารภาษี แต่ละไฟล์ควรมีชื่อและงวดที่ค้นหาได้ เพื่อให้คำถามและคำตอบผูกกับหลักฐานเดียวกัน

ถ้ามีรายการผิดปกติ รายการกับบุคคลที่เกี่ยวข้อง หรือเอกสารที่ยังไม่ครบ ให้ทำรายการชี้แจงแยกไว้ การเปิดเผยข้อเท็จจริงตั้งแต่ต้นช่วยให้ผู้สอบบัญชีประเมินความเสี่ยงได้เหมาะสม และช่วยเจ้าของกิจการตัดสินใจแก้ไขก่อนงบถูกอนุมัติ.

• งบทดลองและรายละเอียดประกอบยอด
• หลักฐานธนาคารและภาษี
• สัญญา รายการเกี่ยวโยง และประเด็นค้าง

เปรียบเทียบผู้ให้บริการอย่างไรให้ไม่สับสน

ขอข้อเสนอที่แยกงานทำบัญชี งานภาษี งานปิดงบ และงานสอบบัญชีออกจากกัน แล้วตรวจว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบแต่ละงาน ใครลงนาม และมีรายการใดคิดค่าบริการเพิ่ม การเปรียบเทียบแบบนี้ทำให้เห็นต้นทุนและความรับผิดชอบจริง ไม่ใช่ดูจากคำว่าแพ็กเกจครบวงจร

ก่อนเซ็นสัญญา ควรถามวิธีส่งเอกสาร ตารางทบทวนร่างงบ การแจ้งรายการแก้ไข และการส่งคืนข้อมูลเมื่อเลิกใช้บริการ หากกิจการเปลี่ยนสำนักงานในภายหลัง ให้ทำ handover และตรวจสิทธิ์การเข้าถึงเอกสารกับระบบที่เกี่ยวข้อง.

• รายชื่อและสถานะผู้รับผิดชอบ
• ขอบเขตและกำหนดส่งมอบ
• วิธีส่งคืนข้อมูลและยุติสิทธิ์