ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) คืออะไร ทำไมบริษัทต้องมี

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) คืออะไร

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตคือผู้ประกอบวิชาชีพที่ได้รับใบอนุญาตให้ปฏิบัติงานสอบบัญชีตามกฎหมายและข้อกำหนดของสภาวิชาชีพบัญชี หน้าที่หลักคือวางแผนและปฏิบัติงานตรวจสอบหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับงบการเงิน แล้วแสดงความเห็นในรายงานผู้สอบบัญชี

การมี CPA ไม่ได้หมายความว่าผู้สอบบัญชีจะเป็นผู้จัดทำบัญชีแทนกิจการ กิจการยังต้องจัดทำข้อมูลและเอกสารให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบอย่างเพียงพอ

CPA กับผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA) ต่างกันอย่างไร

CPA และ TA เป็นใบอนุญาตคนละระบบและมีขอบเขตงานต่างกันชัดเจน CPA ขึ้นทะเบียนกับสภาวิชาชีพบัญชีและตรวจสอบรับรองงบการเงินได้ทุกประเภทนิติบุคคลโดยไม่จำกัดขนาด ส่วน TA ขึ้นทะเบียนกับกรมสรรพากรและมีอำนาจตรวจสอบรับรองบัญชีได้เฉพาะห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็กที่เข้าเงื่อนไขทุนจดทะเบียน สินทรัพย์รวม และรายได้รวมตามที่กรมสรรพากรกำหนดเท่านั้น — ไม่ครอบคลุมบริษัทจำกัดหรือบริษัทมหาชนจำกัด

จึงไม่ควรจำจากคำบอกต่อว่า ‘บริษัทเล็กใช้ใครก็ได้’ เพราะบริษัทจำกัดทุกขนาดต้องใช้ CPA เสมอ มีแค่ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็กเท่านั้นที่เข้าเงื่อนไขให้ TA รับรองแทนได้ ตัวเลขเกณฑ์ทุน/สินทรัพย์/รายได้ที่กรมสรรพากรใช้กำหนดขนาด 'ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็ก' อาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ จึงควรตรวจสอบตัวเลขล่าสุดกับกรมสรรพากร: ผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชี ก่อนตัดสินใจทุกครั้ง

ผู้สอบบัญชีทำอะไรให้บริษัทก่อนยื่นงบ

โดยทั่วไปผู้สอบบัญชีจะขอข้อมูล ทำความเข้าใจธุรกิจ ประเมินความเสี่ยง เลือกวิธีตรวจสอบ และสื่อสารประเด็นที่พบกับผู้บริหาร รายละเอียดและขอบเขตงานขึ้นกับลักษณะกิจการและมาตรฐานที่ใช้ ผลลัพธ์คือรายงานผู้สอบบัญชีประกอบงบการเงิน ไม่ใช่การรับรองว่าธุรกิจจะไม่ขาดทุนหรือไม่มีการทุจริตทุกกรณี

เจ้าของกิจการควรเตรียมเอกสารให้เป็นระบบและตอบคำถามตามข้อเท็จจริง หากมีรายการผิดปกติควรแจ้งตั้งแต่ต้น ไม่ควรแก้เอกสารย้อนหลังโดยไม่มีหลักฐาน

วางแผนหาผู้สอบบัญชีอย่างไรไม่ให้เร่งตอนปิดงบ

ก่อนสิ้นรอบบัญชี ควรคุยเรื่องขอบเขตงาน เอกสารที่ต้องใช้ ผู้ติดต่อ และกำหนดส่งข้อมูลกับผู้สอบบัญชีล่วงหน้า หากใช้สำนักงานบัญชีช่วยประสานงาน ให้แยกค่าบริการทำบัญชีกับค่าสอบบัญชี และขอชื่อผู้สอบบัญชีที่รับงานจริง

บริการ ปิดงบประจำปี อาจช่วยประสานงานขั้นตอนเหล่านี้ได้ แต่เจ้าของกิจการควรตรวจสถานะและความเหมาะสมของผู้สอบบัญชีด้วยตนเอง

เช็กลิสต์ก่อนแต่งตั้งผู้สอบบัญชี

ตรวจใบอนุญาตหรือสถานะที่เกี่ยวข้องกับงานของกิจการ ขอหนังสือเสนอราคาและขอบเขตงานเป็นลายลักษณ์อักษร ถามวิธีสื่อสารประเด็นสำคัญ และกำหนดผู้มีอำนาจอนุมัติเอกสาร การตรวจเหล่านี้ช่วยให้เทียบผู้ให้บริการได้จากงานจริง ไม่ใช่ดูเพียงค่าบริการ

การสรุปผลต้องอิงแฟ้มงานและมาตรฐานที่ใช้บังคับในงวดนั้น หากข้อมูลหรือหลักฐานไม่พอ ควรระบุข้อจำกัดและขอคำชี้แจงแทนการสรุปเกินหลักฐาน.

เอกสารและคำถามที่ควรใช้คัดเลือก CPA

ก่อนนัดหมาย ให้เตรียมข้อมูลประเภทธุรกิจ รอบบัญชี รายการเกี่ยวโยง สินค้าคงเหลือ ระบบขาย และประเด็นที่เคยถูกทักท้วง แล้วถามผู้สอบบัญชีว่าจะวางแผนตรวจอย่างไร ขอรายการข้อมูลที่ต้องส่งและรูปแบบรายงานที่กิจการจะได้รับ

ขอให้แยกค่าตรวจสอบ ค่าเดินทาง ค่าจัดทำเอกสาร และงานเพิ่มเติมออกจากกัน รวมถึงระบุผู้มีอำนาจติดต่อและวิธีรักษาความลับ ข้อตกลงที่ชัดช่วยลดการเข้าใจผิดว่า CPA รับทำบัญชีหรือแก้ข้อมูลแทนกิจการ.

• ขอบเขตงานและผลส่งมอบ
• ข้อมูลที่ต้องส่งและผู้ตอบคำถาม
• ค่าบริการ งานเพิ่ม และการรักษาความลับ

เมื่อควรขอคำแนะนำเฉพาะกรณี

ควรขอคำแนะนำจากผู้สอบบัญชีหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อกิจการมีธุรกรรมซับซ้อน รายการกับบุคคลที่เกี่ยวข้อง เปลี่ยนรอบบัญชี เปลี่ยนผู้สอบบัญชี มีข้อจำกัดด้านหลักฐาน หรือได้รับหนังสือสอบถามจากหน่วยงานรัฐ บทความทั่วไปไม่แทนการประเมินแฟ้มงานจริง

หากพบว่าข้อมูลเดิมผิด ให้บอกข้อเท็จจริงและลำดับเหตุการณ์ทั้งหมด ไม่ควรเลือกเฉพาะเอกสารที่ทำให้งบดูดี ผู้สอบบัญชีจะประเมินผลกระทบและแนวทางตามมาตรฐานที่ใช้บังคับ.

• ข้อเท็จจริงและเอกสารที่ต้องเปิดเผย
• ความเสี่ยงและผลกระทบต่อรายงาน
• แนวทางแก้ไขที่มีหลักฐานรองรับ