จดทะเบียนบริษัทคนเดียวได้ไหม จดบริษัทต้องมีกี่คนกันแน่

คำตอบตรง ๆ คือ ยังจดบริษัทจำกัดคนเดียวไม่ได้ กฎหมายไทยกำหนดให้บริษัทจำกัดต้องมีผู้ถือหุ้นอย่างน้อย 2 คนขึ้นไปเสมอ ไม่ว่าผู้ก่อตั้งจะต้องการบริหารคนเดียวแค่ไหนก็ตาม

แต่ข่าวดีคือ การมีผู้ถือหุ้น 2 คน ไม่ได้แปลว่าต้องแบ่งอำนาจบริหารให้อีกคนด้วย เพราะกฎหมายแยกเรื่อง "ผู้ถือหุ้น" กับ "กรรมการ" ออกจากกันอย่างชัดเจน บริษัทจำกัดมีกรรมการเพียง 1 คนได้ ผู้ก่อตั้งจึงสามารถเป็นกรรมการผู้มีอำนาจแต่เพียงผู้เดียว ถือหุ้นสัดส่วนใหญ่ และตัดสินใจเรื่องบริหารได้เต็มที่ โดยผู้ถือหุ้นอีกคนไม่จำเป็นต้องเข้ามายุ่งเกี่ยวกับการดำเนินงานประจำวันเลย

ส่วนที่เหลือของบทความนี้จะอธิบายว่าทำไมกฎหมายกำหนดแบบนี้ วิธีจัดโครงสร้างหุ้นให้คุมบริษัทได้คนเดียวอย่างถูกต้อง และทางเลือกอื่นสำหรับคนที่ไม่อยากหาผู้ถือหุ้นเพิ่มเลย

เดิมกฎหมายไทยกำหนดให้การจัดตั้งบริษัทจำกัดต้องมีผู้เริ่มก่อการอย่างน้อย 3 คน แต่ต่อมามีการแก้ไขประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 23) พ.ศ. 2565 ลดจำนวนขั้นต่ำเหลือเพียง 2 คน โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2566 เป็นต้นมา

ผู้ถือหุ้นทั้ง 2 คนนี้เป็นบุคคลธรรมดาหรือเป็นนิติบุคคล (เช่น บริษัทอื่นถือหุ้นในบริษัทที่จดใหม่) ก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นบุคคลธรรมดาทั้งคู่ และไม่มีข้อกำหนดว่าต้องถือหุ้นในสัดส่วนเท่ากัน

หลายคนสับสนระหว่าง "ผู้ถือหุ้น" กับ "กรรมการ" คิดว่าถ้ามีผู้ถือหุ้น 2 คน ก็ต้องบริหารร่วมกันทั้งสองคนด้วย ซึ่งไม่ถูกต้อง ผู้ถือหุ้นคือเจ้าของบริษัทตามสัดส่วนหุ้นที่ถือ มีสิทธิรับเงินปันผลและออกเสียงในที่ประชุมผู้ถือหุ้น ส่วนกรรมการคือผู้มีอำนาจบริหารจัดการและลงนามผูกพันบริษัท ทั้งสองบทบาทนี้แยกจากกันตามกฎหมาย

ในทางปฏิบัติ ผู้ก่อตั้งที่ต้องการคุมบริษัทคนเดียวมักจัดโครงสร้างหุ้นโดยตัวเองถือหุ้นสัดส่วนสูง เช่น 99% และให้ผู้ถือหุ้นอีกคนถือหุ้นสัดส่วนน้อย เช่น 1% เพื่อให้ครบเงื่อนไขผู้ถือหุ้นอย่างน้อย 2 คนตามกฎหมาย จากนั้นจดทะเบียนให้ผู้ก่อตั้งเป็นกรรมการผู้มีอำนาจลงนามแต่เพียงผู้เดียว ทำให้มีอำนาจตัดสินใจเรื่องบริหารเกือบทั้งหมดโดยไม่ต้องรอความเห็นชอบจากผู้ถือหุ้นอีกคนในงานประจำวัน

ข้อควรระวังคือ ผู้ถือหุ้นอีกคนแม้ถือหุ้นสัดส่วนน้อย แต่ยังมีสิทธิตามกฎหมายจริง เช่น สิทธิรับเงินปันผลตามสัดส่วนหุ้นที่ถือ สิทธิเข้าประชุมและออกเสียงในที่ประชุมผู้ถือหุ้น จึงควรเลือกผู้ถือหุ้นคนที่สองที่ไว้ใจได้จริง เช่น คนในครอบครัว และทำความเข้าใจร่วมกันตั้งแต่ต้นว่าบทบาทของแต่ละฝ่ายเป็นอย่างไร

การหาผู้ถือหุ้นคนที่สองเพื่อให้ครบองค์ประกอบตามกฎหมายเป็นเรื่องปกติและถูกต้อง ตราบใดที่ผู้ถือหุ้นคนนั้นถือหุ้นจริงและมีเจตนาเป็นเจ้าของร่วมจริง แต่การใช้บุคคลอื่นถือหุ้นแทน (nominee) โดยไม่มีเจตนาเป็นเจ้าของจริง หรือใช้เพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว เช่น กรณีที่ธุรกิจมีคนต่างชาติเป็นเจ้าของตัวจริงแต่ให้คนไทยถือหุ้นแทนเพื่อหลบเลี่ยงสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด ถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายและมีความเสี่ยงทางกฎหมายทั้งฝั่งเจ้าของจริงและผู้ถือหุ้นแทน

หากธุรกิจมีผู้ร่วมลงทุนเป็นชาวต่างชาติ หรือไม่แน่ใจว่าโครงสร้างผู้ถือหุ้นที่วางไว้เข้าข่ายความเสี่ยงนี้หรือไม่ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายก่อนจดทะเบียน

มีความพยายามผลักดันร่างกฎหมายที่จะเปิดให้บุคคลคนเดียวจดทะเบียนจัดตั้งนิติบุคคลได้โดยไม่ต้องหาผู้ถือหุ้นเพิ่ม เรียกกันทั่วไปว่า "บริษัทจำกัดคนเดียว" หรือ One Person Company ซึ่งมีการยกร่างมาตั้งแต่ปี 2560 และผ่านการรับฟังความคิดเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกาในปี 2563

อย่างไรก็ตาม ณ ปัจจุบันร่างกฎหมายฉบับนี้ยังไม่ได้ประกาศใช้เป็นกฎหมาย ยังอยู่ระหว่างขั้นตอนการพิจารณา ผู้ที่ต้องการจดทะเบียนนิติบุคคลคนเดียวจึงยังไม่สามารถทำได้ในขณะนี้ และควรตรวจสอบความคืบหน้าล่าสุดจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าหากสนใจติดตามเรื่องนี้ ก่อนวางแผนธุรกิจโดยอิงกับกฎหมายที่ยังไม่มีผลบังคับใช้

สำหรับผู้ที่ไม่ต้องการหาผู้ถือหุ้นคนที่สองเลย ทางเลือกที่ทำได้จริงในตอนนี้คือการจดทะเบียนพาณิชย์ในรูปแบบบุคคลธรรมดา (เจ้าของคนเดียว) แทนการจดบริษัทจำกัด ซึ่งไม่ต้องมีผู้ร่วมก่อตั้งเลย แต่ข้อแตกต่างสำคัญคือความรับผิดของเจ้าของจะไม่จำกัดเฉพาะทรัพย์สินในกิจการ หากกิจการมีหนี้สินเจ้าของต้องรับผิดด้วยทรัพย์สินส่วนตัวด้วย

หลายธุรกิจเริ่มต้นในรูปแบบบุคคลธรรมดาไปก่อน แล้วค่อยจดทะเบียนแปลงเป็นบริษัทจำกัดเมื่อธุรกิจเติบโตและหาผู้ถือหุ้นร่วมได้ ซึ่งเป็นแนวทางที่ทำได้และพบเห็นได้ทั่วไป

หากยังไม่แน่ใจว่าควรเริ่มต้นแบบบุคคลธรรมดาไปก่อน หรือควรหาผู้ถือหุ้นร่วมเพื่อจดบริษัทจำกัดตั้งแต่ต้น การประเมินควรพิจารณาจากขนาดธุรกิจ ความเสี่ยงด้านหนี้สิน และแผนการเติบโตในระยะยาว ทีมงานบริการจดทะเบียนบริษัทของบัญชีทองสามารถช่วยประเมินและแนะนำโครงสร้างที่เหมาะกับธุรกิจแต่ละรายได้ หากต้องการเตรียมเอกสารสำหรับจดบริษัทจำกัดเมื่อหาผู้ถือหุ้นครบแล้ว อ่านรายละเอียดเอกสารที่ต้องเตรียมได้ในบทความจดบริษัทใช้อะไรบ้าง เช็กลิสต์ฉบับอัปเดตปี 2569 หรือดูข้อมูลค่าใช้จ่ายทั้งหมดได้ในบทความจดทะเบียนบริษัท ราคาเท่าไหร่ปี 2569